De gemeenteraad van Lansingerland heeft unaniem besloten dat Leefbaar 3B en het CDA samen mogen onderzoeken of zij een nieuwe coalitie kunnen vormen. Daarmee is de informatiefase afgerond en begint de formatiefase, waarin wordt onderhandeld over de inhoud van een coalitieakkoord en de verdeling van wethouders in het college. Informateur Robbert-Jan van Duijn, die de afgelopen weken met alle partijen sprak, gaat daarbij ook verder als formateur.
De keuze van de raad volgt op het advies van Van Duijn, die concludeerde dat Leefbaar 3B en het CDA samen de meest logische combinatie vormen voor een nieuw gemeentebestuur. Dat advies is gebaseerd op de verkiezingsuitslag, de inhoudelijke overeenkomsten tussen beide partijen en de wens van de raad om de zogenoemde Lansingerlandse open bestuurscultuur vast te houden. Leefbaar 3B kwam als grote winnaar uit de verkiezingen met twaalf zetels, het CDA groeide naar zeven. Samen hebben zij 19 van de 33 zetels in de gemeenteraad.
Van Duijn verwoordde het na afloop van de vergadering eenvoudig: “Het advies is eigenlijk heel duidelijk: Leefbaar 3B en het CDA gaan samen kijken of ze een stabiele coalitie kunnen vormen.”
Dat besluit werd donderdagavond verder vastgelegd in de motie: En nu verder!, die door alle fracties werd ingediend en unaniem werd aangenomen. In die motie staat ook dat Van Duijn door mag als formateur en dat de raad mikt op een eindresultaat in juni 2026. Daarbij geldt wel nadrukkelijk dat zorgvuldigheid belangrijker is dan snelheid.
Opvallend was niet alleen de brede steun voor deze route, maar ook de raadsbrede waardering voor de manier waarop informateur Robbert-Jan van Duijn het proces de afgelopen weken heeft begeleid.
Van informatie naar formatie
Voor wie niet dagelijks met lokale politiek bezig is; dit is dus het moment waarop het verkennen overgaat in onderhandelen. In de afgelopen weken is onderzocht welke partijen samen zouden kunnen besturen. Nu moet blijken of Leefbaar 3B en CDA het ook echt eens kunnen worden over de koers van Lansingerland voor de komende vier jaar.
Dat betekent dat de inhoudelijke keuzes nog niet vaststaan. Die moeten de komende weken worden uitgewerkt in een coalitieakkoord. Daarin komt te staan welke politieke prioriteiten het nieuwe gemeentebestuur kiest en hoe het college van burgemeester en wethouders eruit gaat zien. De raad heeft daarbij uitgesproken dat het moet gaan om een akkoord op hoofdlijnen. Dus geen dichtgetimmerd document vol detailafspraken, maar een akkoord dat vooral de grote lijn uitzet en ruimte laat voor debat in de raad.
Waarom de combinatie Leefbaar 3B en CDA?
Volgens de informateur is de keuze voor Leefbaar 3B en CDA logisch omdat juist deze twee partijen als winnaars uit de verkiezingen zijn gekomen. In zijn rapport schrijft Van Duijn dat vrijwel alle fracties aangaven dat deze combinatie het meest voor de hand ligt. Ook speelde mee dat een coalitie van twee partijen, met negentien zetels tegenover veertien zetels oppositie, beter zou passen bij de open bestuurscultuur waar vrijwel alle partijen in de raad aan hechten.
In het debat kwam dat meerdere keren terug. Verschillende fracties zeiden dat een bredere coalitie weliswaar mogelijk is, maar dat die de afstand tussen coalitie en oppositie juist groter zou maken. GroenLinks-PvdA zei bijvoorbeeld dat een coalitie van twee partijen beter past bij de bestuurscultuur die de afgelopen jaren in Lansingerland is gegroeid. Ook D66 benadrukte dat een raad het best functioneert als niet alles vooraf is dichtgeregeld en er ruimte blijft voor wisselende meerderheden.
Vertrouwen tussen beoogde coalitiepartijen moet nog groeien
Hoewel de richting breed wordt gesteund, lijkt het vertrouwen tussen Leefbaar 3B en CDA niet zomaar vanzelfsprekend. In het rapport van de informateur wordt openlijk benoemd dat er pijnpunten en oud zeer bestaan, onder meer door eerdere politieke dossiers en de manier waarop afgelopen verkiezingen campagne is gevoerd. Van Duijn vindt dat partijen daar eerlijk over moeten zijn en er actief aan moeten werken.
Tijdens de raadsvergadering zei Mark Bik van WIJ Lansingerland het in beeldende woorden: de twee partijen gaan nu “in rap tempo de verkering en verlovingstijd door”, maar dan moet er volgens hem wel echt vertrouwen zijn. “Dat spat op dit moment nog niet van het papier af,” zei hij.
Van Duijn erkent dat punt, maar zegt tegelijk dat hij juist daarom extra gesprekken heeft gevoerd tussen beide partijen. Zonder die tussenfase had hij dit advies niet willen geven. In de raad zei hij dat hij op basis van die gesprekken voldoende vertrouwen ziet om Leefbaar 3B en CDA samen aan de formatietafel te zetten.
Grote dossiers wachten op een nieuw bestuur
Dat de onderhandelingen niet eenvoudig worden, staat volgens de informateur wel vast. Lansingerland staat de komende jaren voor een aantal zware politieke dossiers. Het financieel meerjarenbeeld laat een structureel tekort zien dat richting 2029 oploopt tot bijna 8,3 miljoen euro. Daarnaast moeten er keuzes worden gemaakt over Bleizo-West, windenergie, bedrijvigheid, asielopvang en statushouders. Volgens Van Duijn zijn dat precies de onderwerpen waar een nieuwe coalitie niet omheen kan en waar duidelijke afspraken over nodig zijn.
Dat punt kwam ook terug in het debat. Meerdere fracties wezen erop dat juist op deze gevoelige thema’s helderheid nodig is. CDA, WIJ Lansingerland en andere partijen lieten weten dat een akkoord op hoofdlijnen prima is, zolang op de echt lastige dossiers wel duidelijke politieke keuzes worden gemaakt.
Discussie over verdeling wethouders
Meest opvallende discussie van de avond ging niet over de inhoud, maar over de samenstelling van het toekomstige college. Lansingerland heeft nu vier wethouders. In zijn rapport wees Van Duijn erop dat daar een gevoelig punt onder zit. Kijk je puur naar de zetelverhouding, dan zou een verdeling van drie wethouders voor Leefbaar 3B en één voor het CDA logisch kunnen lijken. Maar volgens hem is dat bestuurlijk niet vanzelfsprekend en niet wenselijk. Een verdeling van twee om twee voelt evenwichtiger, maar doet dan weer minder recht aan het verschil tussen twaalf en zeven zetels.
Daarom gaf Van Duijn twee denkrichtingen mee. Als eerste een variant waarbij Leefbaar 3B twee wethouders zou voordragen, het CDA één, en de raad als geheel zou meedenken over een vierde wethouder met een eigen profiel. Volgens Van Duijn zou dat kunnen passen bij de open bestuurscultuur van Lansingerland. In het interview na afloop zei hij dat zo’n constructie in andere gemeenten ook voorkomt en dus niet nieuw is maar wel onorthodox.
Maar daarnaast noemde hij nog een tweede mogelijkheid: onderzoeken of een vijfde wethouder werkbaar zou kunnen zijn. Die gedachte koppelde hij aan de omvang van de opgaven waar Lansingerland voor staat. In zijn rapport wijst hij op de financiële problemen, de zware ruimtelijke en maatschappelijke dossiers en de wens van verschillende fracties om als gemeente steviger naar buiten te treden en regionaal meer lobbykracht te organiseren. Volgens Van Duijn zou een extra wethouder daar in positieve zin aan kunnen bijdragen. Ook merkte hij op dat een gemeente van de omvang van Lansingerland wettelijk nog ruimte heeft binnen het maximum aantal wethouders.
Juist die vijfde wethouder leidde in de raad tot stevige twijfel. De VVD noemde zo’n uitbreiding een dure optie en vond niet aangetoond dat die strikt noodzakelijk is. WIJ Lansingerland wees erop dat vier jaar geleden juist bewust voor vier wethouders was gekozen, mede met het oog op bezuinigingen en het geven van het goede voorbeeld richting de organisatie. Ook D66 en GroenLinks-PvdA lieten blijken weinig te voelen voor uitbreiding van het college.
Leefbaar 3B hield beide richtingen nadrukkelijk open. Terry Duivesteijn zei in de raad dat zowel een door de raad mee vormgegeven vierde wethouder als een college van vijf wethouders onderwerp van gesprek moet kunnen zijn in de formatie. Uiteindelijk koos de raad er in de gezamenlijke motie niet voor om nu al richting een vijfde wethouder te bewegen. In de motie werd juist vastgelegd dat eerst wordt gekeken naar een college van vier wethouders. Daarmee bleef de optie van een vijfde wethouder wel genoemd in het debat en in het advies, maar kreeg die op deze avond geen politieke meerderheid als voorkeursrichting.
Brede waardering voor de aanpak van Van Duijn
Opvallend was donderdagavond niet alleen de steun voor de gekozen coalitieroute, maar ook de waardering voor de manier waarop informateur Robbert-Jan van Duijn het proces heeft begeleid. Vrijwel alle partijen spraken in de raad expliciet positief over de gesprekken die hij de afgelopen weken voerde en over de zorgvuldige manier waarop hij tot zijn advies is gekomen. Daarbij vielen woorden als professioneel, open, zorgvuldig en plezierig.
Die brede waardering maakt ook begrijpelijk waarom de raad hem daarna zonder zichtbare aarzeling vroeg om door te gaan als formateur. Van Duijn kent de gesprekken, de gevoeligheden en de onderlinge verhoudingen inmiddels goed. Volgens meerdere partijen zorgt dat voor continuïteit in een fase waarin juist vertrouwen en zorgvuldigheid belangrijk zijn.
Van Duijn zelf was na afloop positief over wat hij in Lansingerland heeft aangetroffen. Hij noemde de raad sterk en sprak met waardering over de bestuurscultuur in de gemeente. In zijn woorden is dat iets “moois” dat gekoesterd moet worden. Die opmerking sluit aan bij een bredere lijn in zijn rapport: welke coalitie er ook komt, de politieke stijl van samenwerken is in Lansingerland bijna net zo belangrijk geworden als de inhoudelijke afspraken zelf.
Van Duijn blijft aan als formateur
Van Duijn gaat nu de formatiefase begeleiden. Daarmee blijft dezelfde persoon aan tafel die ook de verkenningsgesprekken met alle partijen heeft gevoerd. Dat zorgt volgens verschillende partijen voor continuïteit in het proces. Van Duijn zelf zei na afloop dat hij daar graag mee doorgaat en dat hij er vertrouwen in heeft dat deze route tot iets goeds kan leiden.
Over de precieze planning wilde hij zich nog niet vastleggen. Volgens hem moet eerst rustig met de formerende partijen worden gekeken naar de thema’s en de opdracht van de raad. Wanneer het proces precies afgerond kan worden, is volgens hem nu nog niet te zeggen. Wel spreekt de raad in de aangenomen motie de verwachting uit dat het eindresultaat in juni 2026 wordt bereikt.
Een debat met opvallend veel eensgezindheid
Bij de start van een formatie zou je verwachten dat de sfeer politiek scherp is, het gaat immers over de politieke koers van de komende jaren. Er waren natuurlijk verschillen van inzicht, zeker over de wethoudersverdeling, maar uiteindelijk kwamen alle partijen , eigenlijk min of meer onverwacht, toch vrij vlot tot één gezamenlijke motie. VVD-fractievoorzitter Ivo de Graaf sprak daar in de raad zelfs expliciet waardering voor uit. Volgens hem liet de manier waarop partijen samen tot die tekst kwamen ook zien hoe de raad de komende jaren zou kunnen samenwerken.
En dat sluit aan bij wat Van Duijn eerder al had gezegd over Lansingerland. Hij noemde de raad sterk en sprak met waardering over de open bestuurscultuur in de gemeente. Volgens hem is dat iets om te koesteren en moet de nieuwe coalitie daar ook echt bij passen.
De komende weken (of maanden?)
Met deze uitkomst is de richting nu duidelijk, maar de inhoud nog niet. De keuze voor Leefbaar 3B en CDA als formerende partijen ligt vast, net als de aanstelling van Van Duijn als formateur. Wat nu moet gaan blijken, is of beide partijen ook echt tot overeenstemming komen over de grote dossiers die Lansingerland de komende jaren te wachten staan. Als het aan de raad ligt, weten we in juni meer. De basis is gelegd. Nu begint het echte politieke werk pas.
Het bericht Raad kiest unaniem voor coalitiegesprekken tussen Leefbaar 3B en CDA verscheen eerst op RTV Lansingerland.
